Theo truyền thuyết, thánh Luca là tác giả của thánh tượng “Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp” mà ở thế kỷ XIV, từ Hy Lạp đã được đưa vào Ý, và từ giữa thế kỷ XIX đến nay được trưng bày tại nhà thờ Thánh An Phong ở Roma. Không thể xác minh tính xác thực của truyền thuyết này. Nhưng một điều tin chắc: Thánh Luca là người đầu tiên đưa ra niềm tin về sự Thông Công của Đức Mẹ Maria trong công cuộc Cứu chuộc của Thiên Chúa, và niềm tin đó đã trở thành chỗ dựa cho các qui phạm thần học trong việc thể hiện hình ảnh Đức Mẹ Maria cùng Chúa Hài Đồng trong hội họa, ngay từ khởi thủy của nghệ thuật Công giáo kéo dài cho đến hết thời Trung Cổ. Và thánh Luca là họa sĩ đầu tiên thể hiện hình ảnh Đức Mẹ Maria cùng Chúa Hài Đồng.
Hình ảnh minh họa cho bài viết này, chúng ta có thể nhận thấy thánh Luca đã vẽ Đức Mẹ Maria và Chúa Hài Đồng trong một thị kiến siêu việt với sự nghiền ngẫm về công cuộc Cứu Chuộc của Thiên Chúa dưới sự hướng dẫn của thiên sứ. Người ta nói rằng thánh Luca là người đầu tiên mô tả ba biểu tượng Đức Bà Theotokos ẵm Chúa Giêsu trên đùi (Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp), được làm từ sáp, ma-tít và sơn. Ngài dâng cho Đức Mẹ khi Mẹ còn sống.(?) Ngài cũng là người vẽ các biểu tượng của các thánh tông đồ.
Luca – người Cơ đốc giáo thần thánh đến từ Antiokia vĩ đại, đã viết một trong những phần chính của Tân Ước, một tác phẩm hai tập bao gồm Phúc Âm và sách Công Vụ Tông Đồ. Trong hai cuốn, Ngài thể hiện sự song song giữa cuộc sống của Chúa Kitô và Giáo hội. Khi đến Thebes ở Boetia với tư cách là một thầy thuốc trong triều đại của hoàng đế Titus Claudius vào năm 42, Ngài gặp thánh Phaolô tông đồ. Chấp nhận đức tin vào Chúa Kitô, Ngài đã tránh xa lỗi lầm của cha mình. Vì vậy, kể từ giây phút đó, Ngài đã bỏ rơi việc làm bác sĩ của cơ thể xác thịt trần gian và chỉ làm một việc là chữa trị cho linh hồn. Thánh Phaolô đã gọi Ngài là “bác sĩ yêu quý của chúng ta”. Theo lời đề nghị của thánh Phaolô, Ngài đã viết Phúc Âm và gửi cho thống đốc Theophilos, người tin vào Chúa Kitô. Sau đó, Ngài viết sách Công Vụ Tông Đồ. Sau khi tách khỏi Phaolô, Ngài đi khắp Hy Lạp, rao giảng Phúc Âm của Chúa Kitô. Một lần nữa trở lại Thebes, người ta nói rằng Ngài trở lại đó trong hòa bình, vào tuổi già tám mươi. Phúc Âm của Ngài có lẽ được viết từ năm 75-80 sau Công nguyên.
Một số sử gia bất đồng vì họ cho rằng Luca đã đến Jerusalem khi Chúa còn sống trên Trái đất và phục vụ Ngài như một môn đệ của Ngài và lên đường đến Emmaus sau sự Phục Sinh của Chúa Giêsu. Tuy nhiên, có người lại nói Ngài chưa bao giờ gặp Chúa, nhưng thay vào đó Ngài là môn đồ của thánh Phaolô. Quan điểm đó có thể là đúng, như đã được chính Luca chứng nhận trong Tin Mừng chương 1, câu 1-4 của mình: “Thưa Ngài Theophilos đáng kính, có nhiều người đã ra công biên soạn bản tường thuật những điều đã được thực hiện giữa chúng ta. Họ viết theo những điều mà các người đã được chứng kiến ngay từ đầu và đã phục vụ lời Chúa truyền lại cho chúng ta. Tôi cũng vậy, sau khi đã cẩn thận tra cứu đầu đuôi mọi sự, thì thiết tưởng cũng nên tuần tự viết ra để kính tặng Ngài, mong Ngài sẽ nhận thức được rằng giáo huấn Ngài đã học hỏi thật là vững chắc”. Bên cạnh đó, còn có ý kiến nói Ngài đã tử đạo khi bị đóng đinh vào cây ô-liu ở Thebes, ý kiến khác lại nói Ngài sống trong hoà bình tới tuổi 80 hoặc 84…
Luca xuất hiện ở sách Công Vụ Tông Đồ trong chuyến hành trình thứ hai của thánh Phaolô, vẫn ở Philipphê trong vài năm cho đến khi Phaolô trở về từ chuyến hành trình thứ ba của mình, cùng Phaolô đến Jerusalem, và ở gần ông khi ông bị giam ở Caesarea. Trong hai năm này, Luca đã có thời gian để tìm kiếm thông tin và “phỏng vấn” những người đã biết Chúa Giêsu. Ông đã đồng hành cùng thánh Phaolô trong chuyến hành trình nguy hiểm đến Roma. Sau cái chết của Ngài, Chúa muốn tôn vinh Đấng chữa bệnh và người đầy tớ này, vì vậy Người đã cho đổ mưa trên ngôi mộ như một dấu hiệu nghệ thuật với tư cách là một thầy thuốc. Vì lý do này, ngôi mộ của Luca đã được Constantius, con trai của Constantinos vĩ đại, chuyển di tích này từ Thebes sang Constantinople và được trân trọng dưới bàn thờ thánh, cùng với các di tích đáng kính của thánh Anrê tông đồ.
Tất cả những luồng ý kiến đều có nhiều suốt chiều dài dòng lịch sử gần 2000 năm nhưng có một điều chắc chắn rằng thánh Luca đã để lại cho Hội thánh một trong bốn Phúc Âm (cùng với Gioan, Maccô và Mátthêu) và những tác phẩm nghệ thuật của sự thánh thiện tuyệt đối.
18/10 – thánh sử Luca – tác giả sách Tin Mừng. Lễ kính.
Ảnh: Tranh “Thánh Luca Vẽ Đức Trinh Nữ” của Guercino, tên thật là Giovanni Francesco Barbieri (1591-1666), vẽ năm 1653, hiện đang được lưu trữ tại bảo tàng Nghệ thuật Nelson-Atkins, ở thành phố Kansas, thuộc tiểu bang Missouri (Hoa Kỳ).
Giuse Lê Đình Quốc Chính
Phó ngoại họ giáo Mông Triệu
