Cảm nghĩ về “Lâu Đài Nội Tâm” 

Ta thường mơ ước xây cho mình những lâu đài bằng gạch, bằng đá và có khi bằng tình yêu. Những lâu đài ấy dù có rộng đến bao nhiêu cũng sẽ trở nên chật hẹp, vì chỉ để nhốt giam con người trong vỏ bọc của nó. Thánh Têrêsa thành Avila (1515-1582) được biết đến nhiều nhất qua việc canh tân dòng Cát Minh (Carmêlô) bằng chọn lựa trở về nguyên thủy của dòng Cát Minh. Ngài cũng được biết đến qua những tác phẩm sâu sắc về đời sống nội tâm. Đỉnh cao của hành trình nội tâm được thánh nữ diễn tả là một cuộc kết hiệp mật thiết với Thiên Chúa. Như một người phụ nữ cầu nguyện, thánh Têrêsa là một gương mẫu tiêu biểu cho tất cả những ai ước muốn sống một đời sống đơn sơ với Thiên Chúa giữa một thế giới phức tạp. Tác phẩm nổi tiếng thần bí và lỗi lạc nhất của Ngài là “Lâu Đài Nội Tâm” (El Castillo Interior) năm 1577. Tác phẩm là một lối giải thích khác về hành trình tâm linh của chính thánh nhân. Đây là tập sách về chỉ dẫn cách phát triển đời sống Kitô hữu đến mức toàn diện, dưới tác động của Chúa Thánh Thần. 

Làm sao đủ sức đi hết lâu đài nội tâm khi ta chỉ là hạt cát giữa đại dương mênh mông, ta chỉ là chiếc lá trong muôn muôn triệu rừng cây xanh lá? Với Lâu Đài Nội Tâm, thánh Têrêsa giới thiệu lại thênh thang, chẳng bao giờ giới hạn trong tình Chúa vô biên. Nguyện gẫm là một cách thức để chiêm ngắm lâu đài nội tâm ở tâm điểm của huy hoàng tráng lệ là chính Chúa. Chiêm ngắm với lòng khiêm nhu thật sự chứ không bao giờ tưởng rằng được như thế là được hơn người. Thánh nữ bày tỏ sự nguy hiểm ảo tưởng về đời sống đạo đức của mình, đó là cám dỗ của ma quỷ kéo con người ấy rơi sâu vào sự chết. Đạo đức không phải là cách để đánh giá ta hay đánh giá người khác, chỉ Chúa biết. Ta càng tỏ ra đạo đức ta càng sai đường, ta càng lạc lối. Khiêm nhường là một nhân đức quan trọng luôn luôn cần học nơi Chúa Giêsu. Đôi khi bài học ấy khó nuốt, khi người khác tỏ ra bất đồng, chế nhạo ta, nguyền rủa ta. Khiêm nhường như người tôi trung của Chúa bị gột bỏ hết mọi danh dự. Sách Tiên Tri Isaia chương 53, câu 3 đã dạy: “Người bị đời khinh khi ruồng rẫy, phải đau khổ triền miên và nếm mùi bệnh tật. Người như kẻ ai thấy cũng che mặt không nhìn, bị chúng ta khinh khi, không đếm xỉa tới”.

Lâu Đài Nội Tâm của thánh nữ Têrêsa thành Avila có bảy căn. Thực ra, tiến trình của bảy căn không có tính cách liên tục. Các học giả đều ghi nhận rằng con đường tiến đức cũng như cầu nguyện được phân thành hai chặng với một khúc ngoặt. Trong chặng đầu, con người nắm phần chủ động. Công tác nặng về trừ khử các nết xấu và tập luyện nhân đức. Đây là giai đoạn tu đức theo nghĩa chặt, nghĩa là tu thân tích đức. Sang đến giai đoạn hai thì Thiên Chúa giữ vai trò chủ động; còn con người thuần thục để cho bàn tay Ngài hướng dẫn. Đây là giai đoạn thần bí kết hợp. Thánh Têrêsa nói tới chặng tu đức trong ba căn đầu; và bốn căn cuối thuộc về chặng thần bí. 

– Căn I: Tình trạng của những linh hồn mới bắt đầu trở lại với Chúa. Họ đã cố gắng dứt bỏ tội lỗi bên ngoài nhưng khi đi vào lâu đài, họ còn mang theo nhiều những quyến luyến thế gian. 

– Căn II: Linh hồn bắt đầu trải qua cơn khủng hoảng, vì bị giằng co giữa những quyến rũ của thế gian với tình yêu của Chúa. Có lúc họ muốn lùi bước trở về con đường cũ, có lúc muốn đi sâu hơn vào lâu đài. 

– Căn III: Linh hồn bị thu hút bởi lòng mến Chúa. Họ tránh cả những tội nhẹ, thực hành hãm mình khổ chế cũng như việc bác ái. Cứ đà này mà tiến, thì họ sẽ có thể lên tới những căn cao hơn. Tiếc rằng, rất nhiều linh hồn dừng lại ở đây, ví tự mãn hoặc vì sợ vác thánh giá. 

– Căn IV: Linh hồn tiến từ giai đoạn tu đức sang giai đoạn thần bí, từ tâm nguyện sang chiêm niệm. Vai trò chủ động là của Thiên Chúa. Linh hồn còn tiếp tục chiến đấu chống lại các khuyết điểm và thực hành nhân đức; mặt khác, Thiên Chúa đã bắt đầu ra tay: Ngài khơi lên những viễn tượng và động lực mới cũng như ban cho sức mạnh để tiến tới. 

– Căn V: Thiên Chúa chiếm đoạt linh hồn. Linh hồn khởi sự cuộc kết hợp với Chúa qua việc chết đi và sống lại với Đức Kitô. 

– Căn VI: Thiên Chúa canh tân linh hồn bằng sự thanh luyện tận gốc rễ. Đối lại, linh hồn cảm thấy Chúa gần gũi với mình qua những thị kiến hay tiếng nói thầm kín nội tâm. 

– Căn VII: Linh hồn kết hợp hoàn toàn với Thiên Chúa đến nỗi như đã thoát khỏi cuộc sống tự nhiên. Lòng mến Chúa trở thành tinh khiết và sung mãn, trào ra tinh thần tông đồ bác ái phục vụ Hội thánh và tha nhân. 

Lâu Đài Nội Tâm quả thật là một câu chuyện về đời sống siêu nhiên của thánh nữ. Bằng những hình ảnh và sự tưởng tượng tài tình, Têrêsa đã hướng dẫn chúng ta đi vào bên trong tâm hồn của thánh nữ, để rồi nói với ta về mối liên hệ mật thiết giữa thánh nữ và Thiên Chúa. Câu chuyện của thánh nữ quy tụ quanh một lâu đài như là một quả địa cầu bằng thủy tinh. Bầu khí xung quanh lâu đài thật là lạnh lẽo và tối tăm, những vùng đất bao quanh thật hiểm trở đầy những rắn rết và những loài thú nguy hiểm. Một khi con người tiến vào lâu đài, bóng tối đã nhường chỗ cho ánh sáng, và những cảm giác rực rỡ ấm áp dường như phát xuất từ phía bên trong ta. Thánh nữ gọi linh hồn, hay là con người là nhân vật chính của câu chuyện, và mời gọi con người ấy làm một cuộc hành trình đi vào trung tâm của lâu đài, theo như lời thánh nữ nói, nơi Nhà Vua là Chúa Giêsu đang ngự trị. 

Tiến sĩ Hội thánh là một tước hiệu đặc biệt với Hội thánh Công giáo. Tiêu chuẩn để quyết định cho một người nhận tước vị này là mức độ thánh thiện và sự hiểu biết cao sâu, giáo huấn của họ mang lại lợi ích lớn lao cho đời sống của Giáo hội. Với sự điều tra và chuẩn nhận của Thánh bộ Phong thánh và Bộ Giáo lý Đức tin, Giáo hội tuyên bố một người nào đó là Tiến sĩ Hội thánh. Việc này do chính Đức Giáo hoàng hoặc một Công đồng chung được Ngài chuẩn y tuyên bố. Việc đặt tên Tiến sĩ Hội thánh bắt đầu vào năm 1298, khi Đức Giáo hoàng Bonifacio VIII (triều đại 1294-1303) tôn vinh bốn nhà thần học và học giả kiệt xuất là những Tiến sĩ Hội thánh. Đó là thánh Augustino – Giám mục – tác giả cuốn Tự Thuật (Confessiones), thánh Ambrosio – Giám mục, thánh Giêrônimô – linh mục – người đầu tiên dịch bộ Kinh Thánh Cựu Ước từ tiếng Hy Lạp cổ sang tiếng Latinh và thánh Giáo hoàng Gregory Cả. Thánh Têrêsa thành Avila (1515-1582) là một nữ tu, một nhà thần học thần bí, một Tiến sĩ Hội thánh. Tháng 10 là tháng đặc biệt quan trọng với các chị em dòng Cát Minh bởi hai đại thánh của họ cùng được kính nhớ: Thánh Têrêsa thành Lisieux (Têrêsa Hài Đồng Giêsu) và thánh Têrêsa thành Avila (Têrêsa Giêsu). Cả hai đều được phong Tiến sĩ Hội thánh cùng với thánh Catarina thành Siena và thánh Hildegard thành Bingen. Trong khi thánh Giáo hoàng Phaolô VI phong cho Têrêsa thành Avila và Catarina năm 1970 thì thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II phong cho Têrêsa Hài Đồng Giêsu năm 1997 và Đức Giáo hoàng Biển Đức XVI phong cho Hildegard năm 2012. Và Giáo hội hoàn vũ đến nay chỉ có bốn vị này là thánh nữ Tiến sĩ Hội thánh. 

15/10 – thánh Têrêsa thành Avila – trinh nữ Tiến sĩ Hội thánh. Lễ nhớ. 

Giuse Lê Đình Quốc Chính 

Phó ngoại họ giáo Mông Triệu